Nu de regering van Javier Milei haar eerste jaar afsluit, maakt Argentinië zich op voor cruciale tussentijdse verkiezingen. Ze zullen de publieke opinie over zijn beleid zullen testen en de koers van het land zullen bepalen. “Argentinië was een baken van vooruitgang in Latijns-Amerika op het gebied van vrouwenrechten. Maar vandaag de dag, onder de nieuwe regering, dreigt het land een ernstige waarschuwing voor anderen te worden”, waarschuwt Mariela Belski, operationeel directeur van Amnesty Argentinië. Haar ernstige beoordeling onderstreept de groeiende bezorgdheid over de ontmanteling van essentiële ondersteuningssystemen voor vrouwen. Daarnaast spreekt ze over het afschrikkende effect op feministisch activisme. En benadrukt wat er op het spel staat in het huidige politieke klimaat van het land.
Om de ernst van deze achteruitgang in te zien, is het belangrijk om terug te kijken naar de mijlpalen die Argentinië in het recente verleden heeft bereikt. De Ni Una Menos-beweging, die in 2015 ontstond, riep de natie op tegen gendergerelateerd geweld, wat leidde tot een groter bewustzijn en een grotere roep om gerechtigheid. Deze sociale beweging, aangewakkerd door het onvermoeibare activisme van groepen als de Madres de Plaza de Mayo (Moeders van het Plaza de Mayo). De groep staat bekend om hun strijden voor gerechtigheid voor hun kinderen die tijdens de dictatuur waren verdwenen.
De beweging maakte de weg vrij voor de Groene Golf, een krachtige feministische beweging die opkwam voor reproductieve rechten. Hun iconische groene zakdoeken werden een symbool van de strijd voor legale en veilige abortus. Deze strijd culmineerde in de historische overwinning van 2020, toen Argentinië abortus legaliseerde. Een mijlpaal die het land tot regionaal koploper maakte.
De economische en sociale agenda van Milei
Deze vooruitgang wordt nu echter bedreigd. Milei, een rechtse libertariër, kwam aan de macht op een golf van populistische retoriek. Waar hij economische hervormingen en een terugkeer naar traditionele waarden beloofde. Zijn regering heeft drastische bezuinigingen doorgevoerd op sociale programma’s, waaronder programma’s die vrouwen beschermen tegen geweld en essentiële gezondheidszorg bieden. Mariela Belski, operationeel directeur van Amnesty Argentinië, onthult de verwoestende gevolgen van dit beleid. “Vorig jaar kregen we vijf of vier consultaties per maand via onze hulplijn voor vrouwen die problemen hadden met toegang tot abortus of anticonceptie. Nu krijgen we er meer dan 100 per maand.” Deze stijging van de vraag onderstreept de groeiende belemmeringen waarmee vrouwen worden geconfronteerd bij de toegang tot essentiële reproductieve gezondheidszorg.
© Amnesty International Argentinië. Mariela Belski, operationeel directeur van Amnesty Argentinië, spreekt over de uitdagingen waarmee vrouwenrechten in Argentinië worden geconfronteerd.
De regressieve houding van Argentinië op het wereldtoneel
Milei’s ‘culturele strijd’ reikt verder dan het binnenlands beleid. Op het internationale toneel neemt Argentinië een steeds regressievere houding aan ten aanzien van genderkwesties. Cynthia Palacios Reckziegel, advocate bij de mensenrechtenorganisatie CELS, merkt op: “De regering doet in internationale fora publieke uitspraken tegen gendergeweld en tegen abortus.” Argentinië heeft zelfs tegen VN-resoluties gestemd waarin gendergerelateerd geweld wordt veroordeeld, wat alarmbellen doet rinkelen bij internationale mensenrechtenorganisaties. Deze verschuiving in het buitenlands beleid van Argentinië sluit aan bij een wereldwijde trend van toenemend rechts populisme en aanvallen op vrouwenrechten.
Cynthia Palacios Reckziegel van CELS, met het woord ‘Unstoppable’ (niet te stoppen) in het kantoor, een bewijs van hun veerkracht.
Het afbreken van ondersteuningssystemen voor vrouwen is een centraal onderdeel van Milei’s agenda. Lucía de la Vega, CELS-coördinator voor de feministische agenda, benadrukt de urgentie van het herstellen van deze programma’s: “De meest dringende behoefte op dit moment is financiële hulp en ondersteuning voor slachtoffers van gendergerelateerd geweld.
Deze programma’s vormden een reddingsboei voor vrouwen die van de samenleving waren geïsoleerd en aan hun lot waren overgelaten.” De rechtvaardiging van de regering voor deze bezuinigingen, namelijk dat “gender geen geweld kent”, is op hevige kritiek gestuit van internationale instanties zoals de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens.
Het Ministerio de Capital Humano “Eva Perón” in Buenos Aires eert Eva Perón. De iconische first lady van Argentinië die bekend stond om haar inzet voor vrouwenrechten en sociale welvaart in de jaren 40 en 50.
Het afschrikkende effect op feministisch activisme
CELS, het Centrum voor Juridische en Sociale Studies, is gevestigd in een ruim, licht kantoor in het hart van Buenos Aires. Om de hoek demonstreren demonstranten tegen honger buiten het Ministerie van Menselijk Kapitaal. Een sober gebouw versierd met een enorme muurschildering van Eva Perón. Binnen in het kantoor van CELS heerst een warme en collegiale sfeer. Vrouwen zetten mate-thee en drinken die samen terwijl ze discussiëren over de impact van de huidige regering op genderrechten. Aan de muren hangen posters die pleiten voor mensenrechten en gendergelijkheid. Een bewijs van de decennialange inzet van de organisatie voor gerechtigheid.
Boete van de staat
CELS meldt dat sociale bewegingen steeds vaker worden gecriminaliseerd en vervolgd. Hierdoor wordt het voor hen moeilijk om op te komen voor vrouwenrechten. “De regering criminaliseert nu ook sociale bewegingen die op straat protesteren”, aldus Cynthia Palacios Reckziegel van CELS. “Zoals ik al zei, deze groene golf was een zeer karakteristieke feministische beweging in Argentinië. Nu kunnen we dat niet meer doen. We kunnen niet de straat op gaan en deelnemen aan een protest zoals we dat in 2020 deden. Vooral omdat we dit protocol hebben, deze maatregel van het ministerie van Veiligheid die protesten en het recht op vrijheid van vergadering in feite criminaliseert.” Z
e voegde eraan toe: “Je kunt een boete krijgen van de staat. De staat vraagt om de kosten te betalen van de politie die bij het proces betrokken was. Dat slaat nergens op. En je kunt ook door de regering aan de schandpaal worden genageld.” Deze beperkingen hebben een rem gezet op openbare demonstraties, ooit een kenmerk van de feministische beweging in Argentinië. De onderdrukking is nog verder verergerd.
Lucía de la Vega, coördinator feministische agenda bij CELS, benadrukt de urgentie van het herstel van ondersteuningssystemen voor vrouwen.
Culturele strijd
Milei’s focus op een ‘culturele strijd’ weerspiegelt een bredere ideologische campagne om de maatschappelijke waarden van Argentinië te veranderen. Volgens CELS is deze strategie erop gericht progressieve bewegingen, waaronder feminisme, af te schilderen als een bedreiging voor traditionele gezinsstructuren en nationale identiteit. “Deze culturele strijd gaat niet alleen over beleid. Maar ook over het hervormen van het narratief om het in lijn te brengen met een conservatieve agenda”, legt Palacios uit.
De regering van Milei heeft haar drastische bezuinigingen op sociale programma’s en het terugdraaien van initiatieven op het gebied van gendergelijkheid gerechtvaardigd door deze te framen als noodzakelijk om prioriteit te geven aan het economisch herstel van Argentinië. “Ze beweren dat deze maatregelen essentieel zijn om de uitgaven te verminderen en de economie te stabiliseren. In werkelijkheid gaat het om het ontmantelen van het sociale weefsel dat kwetsbare groepen ondersteunt”, voegt Palacios toe. Deze aanpak weerspiegelt bredere conservatieve bewegingen in de regio en wereldwijd, die vaak economische argumenten gebruiken om regressief sociaal beleid te rechtvaardigen.
De structurele uitdagingen die voor ons liggen
Valeria Colombo, socioloog bij La Casa del Encuentro, benadrukt de urgentie van het aanpakken van structurele problemen: “Het probleem is dat we ons alleen kunnen richten op het blussen van de branden – de directe problemen van geweld. We hebben niet de middelen om de onderliggende ongelijkheden aan te pakken die de kern van het probleem vormen. Het is een structureel probleem dat niet wordt erkend.” La Casa del Encuentro, gevestigd in Buenos Aires, is een opvang- en belangenbehartigingscentrum voor vrouwen die het slachtoffer zijn van geweld. Het combineert professionele ondersteuning met initiatieven zoals gegevensverzameling, belangenbehartiging op het gebied van overheidsbeleid. De organisatie doet aan directe dienstverlening aan vrouwen en kinderen. Colombo werkt nauw samen met deze programma’s en blijft een uitgesproken voorstander van systemische verandering. Zelfs nu de organisatie tegen de stroom van regressie in moet vechten.
Dora Barrancos © Inés Busquets
De vooraanstaande feministische wetenschapper en voormalig regeringsadviseur Dora Barrancos biedt een ontnuchterend perspectief op de situatie. “Deze escalatie van rechten wordt volledig bedreigd door de komst van extreemrechts in de regering. We maken een tragische situatie mee van tegenslagen die hebben geleid tot de afschaffing van het ministerie [van Vrouwen, Gender en Diversiteit] en de vernietiging van programma’s die gericht waren op het uitbannen van geweld tegen vrouwen en het bieden van materiële hulp aan hen.“ Ze benadrukt verder het belang van wereldwijde solidariteit: ”Internationale feministische actie is absoluut essentieel. We zouden over meer materiële middelen moeten beschikken.”
Internationale zorgen en parallellen
Een bord van de Ni Una Menos-beweging, dat symbool staat voor de strijd tegen gendergerelateerd geweld in Argentinië.
Amnesty International heeft ook alarm geslagen over de bredere implicaties van Milei’s regering. “We werken ook samen met Polen vanwege de situatie daar met betrekking tot abortus. En natuurlijk hebben we veel contacten in de regio, bijvoorbeeld met Paraguay, waar onlangs een wet is aangenomen die gericht is tegen ngo’s die zich bezighouden met gender en diversiteit en zelfs andere kwesties“, aldus Belski.
Ze wees op parallellen met de huidige koers van Argentinië en voegde eraan toe: ”Eerlijk gezegd denken we dat we hier iets soortgelijks kunnen krijgen. Geen wet, maar we weten natuurlijk dat de regering een lijst met organisaties heeft. Deze regering, de regering-Milei, heeft een lijst met organisaties die ze in de gaten houdt, omdat het natuurlijk kan gebeuren dat ze zich tegen die organisaties keert die zich met dit soort kwesties bezighouden.” Deze culturele strijd, waarschuwt Belski, is gericht tegen ngo’s die zich inzetten voor progressieve gender- en diversiteitsinitiatieven en andere gebieden van sociale gelijkheid. Wat de vrouwen zorgen baart over de toekomst van het maatschappelijk middenveld in Argentinië.
Een Europese kijk op vrouwenrechten in Latijns-Amerika
De achteruitgang in Argentinië herinnert ons op pijnlijke wijze aan de kwetsbaarheid van de vooruitgang op het gebied van vrouwenrechten. De situatie heeft geleid tot een krachtige reactie van de Europese Unie, die in het kader van het Spotlight-initiatief samenwerkt met UN Women om gendergerelateerd geweld wereldwijd aan te pakken. Cristina Fabre, deskundige op het gebied van gendergerelateerd geweld bij het Europees Instituut voor gendergelijkheid, benadrukt het belang van deze samenwerking. “Het Spotlight-initiatief is een belangrijk instrument in de strijd tegen gendergerelateerd geweld, niet alleen door middel van wettelijke hervormingen, maar ook door middel van gerichte maatregelen in Latijns-Amerika”, aldus Fabre.
Ni Una Menos-graffiti in Ushuaia, Vuurland, die de landelijke aanwezigheid van de feministische beweging laat zien.
Fabre benadrukt ook dat deze samenwerking geen eenrichtingsverkeer is. “Latijns-Amerika loopt wereldwijd voorop bij het aanpakken van vrouwenmoord als een apart misdrijf”, merkt ze op. Initiatieven zoals het Argentijnse Nationaal Observatorium voor Vrouwenmoord hebben cruciale gegevens en kaders opgeleverd die de EU in haar eigen aanpak heeft opgenomen. “Ondanks regionale verschillen zijn de onderliggende oorzaken van gendergerelateerd geweld universeel, waardoor internationale samenwerking onontbeerlijk is”, voegt Fabre toe.
De betrokkenheid van de EU in Latijns-Amerika onderstreept het belang van wereldwijde solidariteit bij de bescherming en bevordering van vrouwenrechten. Door lokale expertise te combineren met internationale middelen, willen initiatieven zoals het Spotlight-initiatief niet alleen de directe gevolgen van geweld verzachten, maar ook structurele ongelijkheden aanpakken. “Partnerschappen zoals deze illustreren het engagement van de EU om wereldwijd duurzame gendergelijkheid te bevorderen”, concludeert Fabre.
